من و اسلام (فصل نو)

رسول الله صلي الله عليه و آله:

إِنَّ لِرَبِّكُمْ فِي أَيَّامِ دَهْرِكُمْ نَفَحَاتٍ. أَلاَ فَتَعَرَّضُوا لَهَا بِكَثْرَةِ اَلاِسْتِعْدَادِ.

همانا برای پروردگار شما در روزگارتان نسیم‌هایی (از رحمت) است. آگاه باشید! با آمادگی بسیار (و فراهم‌سازی مقدمات) خود را در معرض آنها قرار دهید.

https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/344887/

اُطْلُبُوا اَلْخَيْرَ دَهْرَكُمْ، وَ تَعَرَّضُوا لِنَفَحَاتِ رَحْمَةِ اللَّهِ؛ فَإِنَّ لِلَّهِ نَفَحَاتٍ مِنْ رَحْمَتِهِ، يُصِيبُ بِهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ.

همیشه خیر را بجویید و خود را در معرض نسیم‌های رحمت خدا قرار دهید؛ زیرا برای خدا نسیم‌هایی از رحمت است که هر کس از بندگانش را بخواهد به آن می‌رساند.

https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/448943/

- مناجات راغبین

وَ ها أَنا مُتَعَرِّضٌ لِنَفَحاتِ رَوْحِكَ وَ عَطْفِكَ، وَ مُنْتَجِعٌ غَيْثَ جُودِكَ وَ لُطْفِكَ.

و اینک من خود را در معرض نسیم عنایت و لطفت درآورده، و تقاضای باران جود و رحمتت می‌نمایم.

- مناجات مفقرین

وَ ها أَنا بِبابِ كَرَمِكَ واقِفٌ، وَ لِنَفَحاتِ بِرِّكَ مُتَعَرِّضٌ، وَ بِحَبْلِكَ الشَّدِيدِ مُعْتَصِمٌ، وَ بِعُرْوَتِكَ الْوُثْقيٰ مُتَمَسِّكٌ.

که من اکنون به درگاه کرمت ایستاده‌ام، و در معرض نسیم الطافت درآمده، و به رشتۀ محکم تو چنگ زده و به حلقۀ مطمئن تو آویخته‌ام.

- نماز رزق و روزی

وَ اَسْألُكَ نَفْحَةً كَريمَةً مِنْ نَفَحاتِكَ، وَ فَتْحاً يَسيراً، وَ رِزْقاً واسِعاً.و از تو می خواهم نسیم کریمانه ای از نسیم‌هایت و گشایش آسان و رزق واسع.

- دعاى شب نیمه شعبان

إِلَهِي تَعَرَّضَ لَكَ فِي هَذَا اللَّيْلِ الْمُتَعَرِّضُونَ، وَ قَصَدَكَ الْقَاصِدُونَ، وَ أَمَّلَ فَضْلَكَ وَ مَعْرُوفَكَ الطَّالِبُونَ، وَ لَكَ فِي هَذَا اللَّيْلِ نَفَحَاتٌ وَ جَوَائِزُ وَ عَطَايَا وَ مَوَاهِبُ تَمُنُّ بِهَا عَلَى مَنْ تَشَاءُ مِنْ عِبَادِكَ، وَ تَمْنَعُهَا مَنْ لَمْ تَسْبِقْ لَهُ الْعِنَايَةُ مِنْكَ.

خدای من، در این شب، مشتاقان به درگاه تو روی آورده‌اند، و قاصدان، تو را قصد کرده‌اند، و طالبان به فضل و احسانت امید بسته‌اند، و تو را در این شب، نسیم‌ها (و نفحات) و جوایز و عطاها و بخشش‌هایی است که آنها را بر هر کس از بندگانت که بخواهی منت می‌نهی، و از کسی که عنایت (و لطف) پیشین تو شامل حالش نشده است، باز می‌داری.

نکته:

نفحاتی که در حديث پيامبر عزيزمون و ادعيه معصومین آمده، مکمّل همان "آن" است که در يادداشت قبلی ديدي؛ با اين تفاوت که اون "آن" از سمت ماست، و اين از جانب خداست. البته که اين هر دو بايد با هم باشند.

تا که از جانب معشوق، نباشد کششی
کوشش عاشق بیچاره به جایی نرسد

»» قرآن - آن

عاشق آن لحظه طوفانیم
در پی ویران شدنی آنیم

سوره آل‌عمران

هُنالِكَ دَعا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قالَ: رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعاءِ (۳۸)

اینجا بود که زکریا امیدوارانه خدا را صدا زد: «پروردگار من، به من هم فرزندی صالح ببخش که تو مستجاب‌کننده دعایی.»

سوره حدید

أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ مَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ؟

آیا زمان آن نرسیده که دل‌های مؤمنان برای یاد خدا و حقیقتی که نازل شده، خاشع گردد؟

مناجات مسجد زید

أَمَا آنَ لِی أَنْ أَسْتَحْیِیَ مِنْ رَبِّی؟

آیا وقت آن نشده که از پروردگارم شرم کنم؟

سوره طه

وَ ما تِلْكَ بِيَمِينِكَ يا مُوسى‏؟ (۱۷) قالَ: هِيَ عَصايَ، أَتَوَكَّؤُا عَلَيْها، وَ أَهُشُّ بِها عَلى‏ غَنَمِي، وَ لِيَ فِيها مَآرِبُ أُخْرى‏ (۱۸) قالَ: أَلْقِها يا مُوسى‏ (۱۹) فَأَلْقاها، فَإِذا هِيَ حَيَّةٌ تَسْعى‏ (۲۰)

«موسی، آن چیست در دست راستت؟» (۱۷) گفت: «این چوب‌دستی‌ام است: به آن تکیه می‌کنم و با آن، برگ درخت‌ها را برای گوسفندهایم می‌تکانم و فایده‌های دیگری هم برایم دارد.» (۱۸) خدا فرمود: «بیندازش موسی» (۱۹) موسی انداخت و آن گاه ماری در حال حرکت شد. (۲۰)

نکته:

بعضی چیزا یه آنی داره. آن یعنی اون لحظه خاص که از درون متحول می‌شی، که تصمیم می‌گیری، که حرکت می‌کنی، و خالص می‌شی.

آنِ تحول: مثل آنِ حر در کربلا مقابل امام حسین.

آنِ دعا: مثل اون لحظات خاصی که از همه جا می‌بُری و به خدا متصل می‌شی؛ متوسل می‌شی به ائمه و حرم، و حاجتت رو می‌گیری.

سالکان و عارفان سال‌ها زحمت و ریاضت‌ها می‌کشند بلکه برسند به این آن. شاید برسند شایدم نه. اما ممکنه برای یک آدم عادی شرایطی پیش بیاد که به سرعت به اون حال و آن برسه. خلوصی پیدا می‌کنه، از همه کس می‌بُره و به نقطه اوج می‌رسه. اینجا دیگه دعاش ردخور نداره. اين حرف من نيست؛ فرمايش امام صادقه:

»» حدیث (۲۵) - مستجاب الدعا

در قرآن هم بارها اين نکته اومده:

سوره عنکبوت

فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ. فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ (۶۵)

خدا الکی به کسی نمی‌گه مخلِص. لابد واقعی - هرچند کوتاه و موقت - به این درجه رسیدند که قرآن بهشون گفته مخلص.

»» قرآن - اتصال موقت (۱) (حادثه دریایی)
»» قرآن - اتصال موقت (٢)
»» شرک به جای شکر
»» دعا - آیا وقتش نشده؟

اللهُمَّ أَدْخِلْ عَلَى أَهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورَ. اللهُمَّ أَغْنِ کُلَّ فَقِیرٍ. اللهُمَّ أَشْبِعْ کُلَّ جَائِعٍ. اللهُمَّ اکْسُ کُلَّ عُرْیَانٍ. اللهُمَّ اقْضِ دَیْنَ کُلِّ مَدِینٍ. اللهُمَّ فَرِّجْ عَنْ کُلِّ مَکْرُوبٍ. اللَّهُمَّ رُدَّ کُلَّ غَرِیبٍ. اللَّهُمَّ فُکَّ کُلَّ أَسِیرٍ. اللَّهُمَّ أَصْلِحْ کُلَّ فَاسِدٍ مِنْ أُمُورِ الْمُسْلِمِینَ. اللَّهُمَّ اشْفِ کُلَّ مَرِیضٍ.

اللَّهُمَّ سُدَّ فَقْرَنَا بِغِنَاکَ. اللَّهُمَّ غَیِّرْ سُوءَ حَالِنَا بِحُسْنِ حَالِکَ. اللَّهُمَّ اقْضِ عَنَّا الدَّیْنَ وَ أَغْنِنَا مِنَ الْفَقْرِ. إِنَّکَ عَلَى کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ.

https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/283984/

خدایا بر اهل قبور شادی و سرور وارد کن. خدایا هر فقیری را بی‌نیاز گردان. خدایا هر گرسنه‌ای را سیر کن. خدایا هر برهنه‌ای را بپوشان. خدایا قرض هر بدهکاری را ادا کن. خدایا مشکل هر گرفتاری را برطرف فرما. خدایا هر دورافتاده‌ای (از وطن) را بازگردان. خدایا هر اسیری را آزاد کن. خدایا هر فسادی از امور مسلمانان را اصلاح فرما. خدایا هر بیماری را شفا ده.

خدایا نیاز و بینوایی ما را با بی‌نیازی خودت جبران کن. خدایا بدی حال ما را به خوبی حال خودت (یا به حال نیکوی خود) تغییر ده. خدایا قرض را از ما ادا کن و ما را از فقر بی‌نیاز گردان. که تو بر هر چیزی توانایی.

نکته:

یکی از دعاهای کوتاه ماه رمضانه که سفارش شده پس از هر نماز واجبت بخونی؛ یعنی روزی ۵ بار. البته اینقدر جامعیت داره که می‌شه هر زمانی از سال خوند و از برکتش بهره برد.

"شیخ عباس قمی" در "مفاتیح الجنان" حدیثی رو آورده که پیامبر با تعبیر خاصی روی این دعا تاکید می‌کنه: «حق تعالى گناهان او را تا روز قیامت‌ بیامرزد».

اگر همین دعا رو در این ماه رمضون و پس از نمازهام بخونم، تا روز قیامت هر غلطی بکنم بخشیده می‌شه؟ حرف عجیب و بزرگیه و قابل تامل. به این فکر کردم که چطوری به حکمت وعده پیامبر راستگو، پی ببرم. مگه این دعای مختصر چی داره که اینقدر بزرگه و اثر داره؟

مرور گذرا بر متن دعا کنیم تا با سبک و سیاقش آشنا بشیم:

- برخلاف معمول دیگر دعاها، نه با حمد و ثنای خدا شروع می‌شه، نه سلام و صلواتی بر پیامبر و اهل بیت داره. بی‌مقدمه می‌ره سر اصل مطلب و خواسته‌هاش رو به زبون میاره.

- دعای جهانی: خواسته‌های این دعا، فردی و شخصی نیست؛ جهانیه. نگفته منو ببخش، منو شفا بده، شکمم رو سیر کن. شایدم راز عظمت و اهمیت این دعا همین باشه که یک «دعای جامع و جهانی» است.

- دعای اقتصادی: توجه دعا، روی مشکلات قشر ضعیف و گرفتار جامعه است. برهنه و گرسنه، غریب و اسیر. ۳ بار هم کلمه فقر گفته شده. می‌شه گفت علاوه بر "جهانی‌بودن"، یک دعای "اقتصادی" به حساب میاد.

- اللَّهُمَّ غَیِّرْ سُوءَ حَالِنَا بِحُسْنِ حَالِك: چه عبارت دلنشین و قشنگی. مثل متن‌های عاشقانه یا دیالوگ بعضی فیلمهاست: «خدایا سرتو درد نمی‌آرم؛ خلاصه اینکه حال بدمون رو به خوبی خودت خوب کن». همون دعایی که ابتدای سال می‌خونیم (حَوّل حالَنا الی اَحسنِ الحال) اینجا در ماه رمضان که بهار مومنان و عُرفاست، می‌خونیم.

- اللَّهُمَّ أَصْلِحْ کُلَّ فَاسِدٍ مِنْ أُمُورِ الْمُسْلِمِین: فقط یکبار اسم مسلمانان اومده. بقیش بدون قیده و عمومیه.

- ظاهرا منظور از "امور مسلمین" جامعه اسلامی است.

- مفاسد بزرگ و متعددی که در جامعه و ملل مسلمان هست و کم هم نيست، به تدبير خداوند اصلاح بشه. راهش همینه که در اين دعاست؛ توجه مثبت و فعال، به اطرافيان و اقشار آسیب‌پذیر.

»» قرآن - هنر خواستن (دعای دیگران)

سوره محمد

فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ. وَ اللَّهُ يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَ مَثْواكُمْ (۱۹)

بدان که هیچ معبودی جز اللّه نیست و برای گناه خود و مردان و زنان باایمان استغفار کن. و خدا، رفت و آمد و آرمیدن شما را می‌داند.

سوره حشر

وَ الَّذِینَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ: رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالْإِیمَانِ، وَ لاتَجْعَلْ فِی قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِینَ آمَنُوا، رَبَّنَا إِنَّکَ رَءُوفٌ رَحِیم (۱۰)

کسانی که پس از مهاجران و انصار آمدند و می‌گویند: «پروردگارا! ما و برادرانمان را که در ایمان بر ما پیشی گرفته‌اند، بیامرز، و در دل‌های ما کینه‌ای از مؤمنان قرار مده. پروردگارا! تو رئوف و مهربانی»

سوره ابراهیم

رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَ لِوَالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسَابُ (۴۱)

پروردگارا! مرا و پدر و مادرم را و مؤمنان را، روزی که حساب برپا می‌شود، ببخشای.»

سوره نوح

رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ لِوَالِدَيَّ، وَ لِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً، وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ ... (۲۸)

پروردگارا! مرا و پدر و مادرم را و هر کس را که با ایمان به خانه‌ام وارد شود و همه مردان و زنان باایمان را بیامرز»

نکته:

- یک میانبر براي اينکه دعا مستجاب شود، اين است که براي ديگران هم دعا کني:

رسول الله صلی الله علیه و آله:

دُعَاءُ اَلْمُؤْمِنِ لِأَخِيهِ بِظَهْرِ اَلْغَيْبِ مُسْتَجَابٌ.
دعای مؤمن برای برادر (دینی) خود در غیاب او، مستجاب است.

https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/202157/

امام صادق عليه‌السلام:

مَن دَعا لأخيه المؤمن، دَفع اللّهُ عنه البلاء، و دَرّ عليه الرزق.
هر کس برای برادر مؤمنش دعا کند، خداوند بلا را از او دور، و رزق و روزیش را فراوان می‌کند.

https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/69563/

- در قنوت نماز شب سفارش شده که چهل بار براي ديگران استغفار کن و هفتاد بار براي خودت. اين فرمول، مخصوص نماز شب نيست و در هر جايي کارسازه.

- دعاي براي ديگران باعث مي‌شه قدرت و بُرد دعا بيشتر بشه.

ملا احمد به پيروي از پدر (ملا مهدی در جامع السعادات) بحثی را درباره محبت، طرح می‌کنند. از انواع و علل محبت آغاز کرده تا مي‌رسد به اينجا که از محبت به خدا و توحيد در محبت مي‌گويد:

ملا احمد نراقی:

به دیده تحقیق اگر نظر کنی غیر از او، متعلق محبتی نیست؛ ولیکن این مرتبه‌ای است که نمی‌رسد به آن مگر اهل معرفت از اولیا و دوستان خدا؛ و اما نابینایانِ بیغوله جهالت، که دیده بصیرت ایشان، معیوب است، از ادراک این مرتبه، محجوب و در چراگاه شهوات جسمانیه و علفزار لذات حسیه، مانند بهایم به چریدن مشغولند. «یَعلمونَ ظاهراً مِن الحیوة الدنیا، و هم عن الآخرة هم غافلون» (روم/٧) و «قل الحمدُ لِلهِ، بَل اکثرُهم لایَعقلون» (لقمان/۲۵)

... و پای بستگانِ قیودِ شهوات و فرورفتگانِ لجه کثافاتِ لذات را، به اتصالِ عالمِ قدس چه کار!

چون نفس انسانی از کدورات عالم طبیعت، پاک و مصفا، و از خباثت جسمانیت، طاهر و مبرا گردید، و از محبت شهوات و قید علایق فارغ شد، به حکم مناسبت، به عالم قدس، متصل می‌گردد و شوق تام به همجنسان خود از اهل آن عالم در او پیدا می‌شود، و به مرافقت ایشان، شوق و میل او از آن عالم تجاوز می‌کند، و محبت او پا بالاتر می‌گذارد و شوق به مبدأ کل و منبع جمیع خیرات به هم می‌رساند، تا می‌رسد به جایی که مستغرق مشاهده جمال حقیقی، و محو مطالعه جلالِ خیرِ محض می‌شود.

و در این هنگام در انوار تجلیات قاهره، فانی می‌گردد، چنانکه در هنگام طلوع خورشید همه ستارگان معدوم می‌شوند، و به مقام توحید، که نهایت مقامات است می‌رسد، و از انوار وجود مطلق بر او افاضه می‌شود آنچه را که نه هیچ چشمی دیده، و نه هیچ گوشی شنیده، و نه به خاطری خطور کرده؛ و بهجت و لذتی از برای او حاصل می‌شود که همه بهجتها و لذتها در جنب آن، مضمحل می‌گردند.

و چون نفس به این مقام رسید، در حال تعلق نفس او به بدن، و وجود او در دنیا و حال قطع علاقه او، احوال او چندان تفاوتی نمی‌کند، و سعاداتی که برای دیگران در آن عالم حاصل می‌شود، برای او در این نشأه، حاصل شود.

البته، شهود تام و بهجت خالی از جمیع شوائب، موقوف بر تجرد کلی است از بدن؛ زیرا چنین نفسی، اگر چه به نور بصیرت در نشأه دنیویه، ملاحظه جمال وحدت صرفه را نماید، و لیکن باز ملاحظه او، خالی از کدورت طبیعیه نیست، و صفای تام، بسته به حصول تجرد از بدن است و از این جهت، پیوسته مشتاق مرگ است تا این حجاب از میان برداشته شود.(۱)

حجابِ چهرهٔ جان، می‌شود غبارِ تنم
خوشا دَمی، که از آن چهره، پرده برفکنم

چنین قفس، نه سزایِ چو من خوش‌اَلحانی‌ست
رَوَم به گلشنِ رضوان، که مرغِ آن چمنم

کتاب معراج السعاده، باب ۴، ص ۷۲۰

https://ganjoor.net/naraghi/meraj/bab4/sh306

نکته:
- تفسیر لا اله الا الله.
- (۱) مُشتاقةً اِلي فَرحةِ لِقائک (زیارت امین الله)

آيت‌الله بهجت:

هر کس که فردا به جهنم می‌رود و می‌سوزد و به عذاب آن گرفتار می‌شود، در حقیقت اسباب سوختن و جهنم و وسایل عذاب را به وسیله اعمالی که انجام داده، از اینجا با خود می‌برد؛ چنان که می‌فرماید: «إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ» (تحريم/٧) (تنها به آنچه انجام می‌دادید، پاداش داده می‌شوید). فردا، جزای عمل، همان عمل است که اینجا کرده‌ایم.

کتاب نفحات اعتقادی ص ۱۳۱

نکته:
... جَزاءً بِما كانوا يَكسِبونَ (توبه/٩٥)
جَزاءً بِما كانوا يَعمَلونَ (واقعه/٢٤)

عیب از ما است،
اگر دوست ز ما مستور است

سوره مطففين

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (١٠) الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ (١١) وَ مَا يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ (١٢) إِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (١٣) كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (١٤) كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ (١٥) ثُمَّ إِنَّهُمْ لَصَالُو الْجَحِيمِ (١٦)

وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان. (۱۰) همانها که روز جزا را انکار می‌کنند. (۱۱) تنها کسی آن را انکار می‌کند که متجاوز و گنهکار است. (۱۲) (همان کسی که) وقتی آیات ما بر او خوانده می‌شود می‌گوید: «این افسانه‌های پیشینیان است» (۱۳) چنین نیست که آنها می‌پندارند، بلکه اعمالشان چون زنگاری بر دلهایشان نشسته. (۱۴) چنین نیست که می‌پندارند، بلکه آنها در آن روز از پروردگارشان محجوبند و محروم. (۱۵) سپس آنها به یقین وارد دوزخ می‌شوند. (۱۶)

نکته:

- در کل قرآن يکبار "محجوب" گفته شده و آن هم اينجاست.
- اين آيات گرچه لحن تندی دارند و در ظاهر از عذاب و جهنم صحبت می‌کنند، در واقع از بزرگترین درد آدم می‌گویند؛ از درد فراق. زهرِ هجري چشيده‌ام که مپرس
- اگر مولا علی در مناجات عارفانه‌اش ناله می‌کند "فَهَبْنِي - يا إِلٰهِي وَ سَيِّدِي وَ مَوْلاَيَ وَ رَبِّي - صَبَرْتُ عَليٰ عَذابِكَ، فَكَيْفَ أَصْبِرُ عَليٰ فِراقِكَ؟‏" منظورش همين است که من با ندیدن و دوری و دل‌تنگیم چه کنم؟
- اين آيات، دلايل فاصله و حجاب بين بنده و پرودگار را بيان مي‌کند:
. اول عصیان و گناه (مُعتد اَثيم)
. دوم اعمالش باعث قفل و سنگدل شدنش می‌شود (رانَ علي قلوبهم ما کانوا يَکسبون)
. سوم کارش به انکار و تکذیب می‌کشد (يُکذّبون بِيَوم الدين)

- تفسیر "محجوب" در ادعيه آمده. مناجات ابوحمزه ثمالی:

أَنَّكَ لاَتَحْتَجِبُ عَنْ خَلْقِكَ إِلاَّ أَنْ تَحْجُبَهُمُ الْأَعْمَالُ دُونَكَ.
تو از خلق خودت پنهان نیستی، مگر اینکه اعمالشان آنها را از تو محروم و دور می‌سازد.

»» دعا - حجاب
»» قرآن - تو با منی اما (۱)

يه پير عارفي بود به نام "خدادوست" و يه حاکم ستمگري. هر وقت حاکم به ملاقات عارف ميومد مورد بي‌محلي قرار مي‌گرفت.

به دیدار شیخ آمدی گاه گاه
"خدادوست" در وی نکردی نگاه

مَلِک، نوبتی گفتش: ای نیکبخت
به نفرت ز من دَرمَکش روی سخت

مرا با تو دانی سر دوستی است
تو را دشمنی با من از بهر چیست؟

گرفتم که سالار کشور نیَم
به عزت ز درویش کمتر نیَم

نگویم فضیلت نهَم بر کسی
چنان باش با من که با هر کسی

شنید این سخن عابد هوشیار
بر آشفت و گفت: ای ملک، هوش دار

وجودت پریشانی خلق از اوست
ندارم پریشانیِ خلق، دوست

تو با آن که من دوستم، دشمنی
نپندارمت دوستدارِ منی

چرا دوست دارم به باطل مَنت
چو دانم که دارد خدا دشمنت؟

مده بوسه بر دست من، دوستوار
برو دوستدارانِ من دوست دار

"خدادوست" را گر بدَرّند پوست
نخواهد شدن دشمنِ دوست، دوست

عجب دارم از خوابِ آن سنگدل
که خلقی بخُسبند از او تنگدل

بوستان سعدی، باب ۱، حکایت ۱۱

نکته:

- سعدی با ذوق قشنگ و بيان لطيفش دليل مستجاب نشدن دعاي ظالم رو گفته.
- ظالم به خاطر ظلمي که در حق بندگان ديگه و مخلوقات خدا مي‌کنه، از چشم خداوند مي‌فته و مغضوبش قرار مي‌گيره.
... وَ اللَّهُ لايُحِبُّ الظّالِمينَ (آل‌عمران/۵۷)
... أَلا لَعنَةُ اللَّهِ عَلَى الظّالِمينَ (هود/۱۸)
- جهان سلسله‌اي از عوامل پيدا و پنهانه. اگر حق کسي برگردنم و دلي ازم رنجيده باشه، باعث مي‌شه دعاي من در درگاه خداوند شنفته و حاجتم برآورده نشه.
- حکايت کامل رو اينجا بخون:

https://eshghabad.com/p/4464285

»» حدیث - دعای ظالم (۱)

- امام صادق عليه‌السلام:

يَقُولُ اَللَّهُ: وَ عِزَّتِي وَ جَلاَلِي، لاأُجِيبُ دَعْوَةَ مَظْلُومٍ دَعَانِي فِي مَظْلِمَةٍ، وَ لِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِي عِنْدَهُ مَظْلِمَةٌ مِثْلُهَا.

https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/280697/

خداوند می‌فرماید: به عزت و جلالم سوگند، دعای مظلومی را که در اثر ظلمی به من پناه آورده، اجابت نمی‌کنم، در حالی که یکی از خلقم نزد او به همان ظلم، مظلوم باشد (یعنی حق شخص دیگری را پایمال کرده باشد).

- صحيفه سجادیه دعای ۱۴

اللَّهُمَّ فَكَما كَرَّهْتَ إِلَيَّ أَنْ أُظْلَمَ، فَقِنِي مِنْ أَنْ أَظْلِمَ‌.

بارالها! همان‌گونه که ستم دیدن را در نظر من ناخوشایند (و مکروه) ساختی، مرا از ستم کردن نیز نگاه دار.

- امام صادق عليه‌السلام:

مَنْ عَذَرَ ظَالِماً بِظُلْمِهِ سَلَّطَ اَللَّهُ عَلَيْهِ مَنْ يَظْلِمُهُ. فَإِنْ دَعَا لَمْ يَسْتَجِبْ لَهُ، وَ لَمْ يَأْجُرْهُ اَللَّهُ عَلَى ظُلاَمَتِهِ.

https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/106561/

هر كس براي ستمِ ستمكاري، عذر و بهانه بياورد (و ظلمش را توجيه كند)، خداوند كسي را بر او مسلط مي‌سازد كه به او ستم كند. پس اگر دعا كند، خداوند دعايش را مستجاب نمي‌كند و او را بر (تحمل) آن ظلم پاداش نمي‌دهد.

- صحيفه سجادیه دعای ۸

اللَّهُمَّ إِنيِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ ... أَنْ نَعْضُدَ ظَالِماً، أَوْ نَخْذُلَ مَلْهُوفاً، أَوْ نَرُومَ مَا لَيْسَ لَنَا بِحَقٍّ‌، أَوْ نَقُولَ فِي الْعِلْمِ بِغَيْرِ عِلْمٍ‌.

خداوندا به تو پناه مى‌برم از اينكه به ستمگرى كمك كنيم يا اينكه ستمديده‌اى را خوار گردانيم يا آنچه حق ما نيست بخواهيم يا در بارۀ علم از روى نادانى سخن بگوييم.

- امام صادق عليه‌السلام:

إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يُسْتَجَابَ لَهُ فَلْيُطَيِّبْ كَسْبَهُ، وَ لْيَخْرُجْ مِنْ مَظَالِمِ اَلنَّاسِ؛ وَ إِنَّ اللَّهَ لايُرْفَعُ إِلَيْهِ دُعَاءُ عَبْدٍ وَ فِي بَطْنِهِ حَرَامٌ، أَوْ عِنْدَهُ مَظْلِمَةٌ لِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِهِ.

https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/280462/

هرگاه یکی از شما بخواهد دعایش مستجاب شود، کسب و روزی خود را پاکیزه گرداند (مال حلال به دست آورد) و از مظالم (حقوق ناحق شده) مردم بیرون آید (حقوقشان را ادا کند). خداوند دعای بنده‌ای را که در شکمش مال حرام باشد، یا نزد او حقی از خلق خدا پایمال شده باشد، بالا نمی‌برد (مستجاب نمی‌کند).

نکته:

- در اين يادداشت فقط از اين نظر به ظلم نگاه کرديم که مانع استجابت دعا مي‌شه.
- هرچيزي که مولا علی در مناجات کمیل از آثار گناه شمرده روي ظلم، پياده مي‌شه: تهتک العصم، تنزل النقم، تغيّر النعم، تحبس الدعاء، تنزل البلاء.
- صحبت از ظلم که ميشه ذهنت نره سمت مسؤولين و حاکمان. هر کي هر جايي که هست مي‌تونه ظلم کنه؛ از خونه تا کوچه و خيابون و محل درس و کار.
- ظلم رو مي‌شه بزرگِ گناهان دونست که آثار بد و مخرّبش، نظام خانواده و جامعه رو بهم مي‌ريزه. بيشتر شورش‌ها و انقلاب‌ها و انقراض‌ها از ظلم و ستم، نشأت مي‌گيره.
- بيشترين ظلم‌ها از خونه شروع مي‌شه و متاسفانه چون عادي شده، از چشم‌ها پنهون مي‌مونه. ظلم پدر و مادر به فرزندان، فرزندان به والدين، همسران به همديگه.

امام صادق عليه‌السلام:

فَسادُ الظّاهِرِ مِنْ فَسادِ الْباطِنِ؛ وَ مَنْ أَصْلَحَ سَرِيرَتَهُ أَصْلَحَ اللّٰهُ عَلاَنِيَتَهُ؛ وَ مَنْ خافَ اللّٰهَ فِي السِّرِّ لَمْ‌يَهْتِكْ سِتْرَهُ فِي الْعَلاَنِيَةِ.

وَ أَعْظَمُ الْفَسادِ أَنْ يَرْضَی‌ الْعَبْدُ بِالْغَفْلَةِ عَنِ اللّٰهِ. وَ هَذا الْفَسادُ يَتَوَلَّدُ مِنْ طُولِ الْأَمَلِ وَ الْحِرْصِ وَ الْكِبْرِ؛ كَما أَخْبَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي قِصَّةِ قارُونَ فِي قَوْلِهِ: «وَ لاتَبغِ الفَسادَ فِي الأَرضِ؛ إِنَّ اللّٰهَ لايُحِبُّ المُفسِدينَ». (قصص/٧٧)‏ وَ كانَتْ هَذِهِ الْخِصالُ مِنْ صُنْعِ قارُونَ وَ اِعْتِقادِهِ.

وَ أَصْلُها مِنْ حُبِّ الدُّنْيا وَ جَمْعِها، وَ مُتابَعَةِ النَّفْسِ وَ هَواها، وَ إِقامَةِ شَهَواتِها، وَ حُبِّ الْمَحْمَدَةِ، وَ مُوافَقَةِ الشَّيْطانِ وَ اِتِّباعِ خُطُواتِهِ. وَ كُلُّ ذَلِكَ يَجْتَمِعُ بِحَسَبِ الْغَفْلَةِ عَنِ اللّٰهِ وَ نِسْيانِ مِنَنِهِ.

وَ عِلاَجُ ذَلِكَ الْفِرارُ مِنَ النّاسِ، وَ رَفْضُ الدُّنْيا، وَ طَلاَقُ الرّاحَةِ، وَ الاِنْقِطاعُ عَنِ الْعاداتِ، وَ قَلْعُ عُرُوقِ مَنابِتِ الشَّهَواتِ، بِدَوامِ الذِّكْرِ لِلَّهِ، وَ لُزُومُ الطّاعَةِ لَهُ، وَ اِحْتِمالُ جَفاءِ الْخَلْقِ، وَ مُلاَزَمَةِ الْقُرْبَی‌، وَ شَماتَةِ الْعَدُوِّ مِنَ الْأَهْلِ وَ الْقَرابَةِ.

فَإِذا فَعَلْتَ ذَلِكَ فَقَدْ فَتَحْتَ عَلَيْكَ بابَ عَطْفِ اللهِ وَ حُسْنِ نَظَرِهِ إِلَيْكَ بِالْمَغْفِرَةِ وَ الرَّحْمَةِ، وَ خَرَجْتَ مِنْ جُمْلَةِ الْغافِلِينَ، وَ فَكَكْتَ قَلْبَكَ مِنْ أَسْرِ الشَّيْطانِ، وَ قَدِمْتَ بابَ اللهِ فِي مَعْشَرِ الْوارِدِينَ إِلَيْهِ، وَ سَلَكْتَ مَسْلَكاً رَجَوْتَ الْإِذْنَ بِالدُّخُولِ عَلَی‌ الْكَرِيمِ الْجَوادِ، الْمَلِكِ الرَّحِيمِ، وَ اِسْتِيطاءِ بِساطِهِ عَلَی‌ شَرْطِ الْأَدَبِ، وَ لاتَحْرُمُ سَلاَمَتُهُ وَ كَرامَتُهُ؛ لِأَنَّهُ الْمَلِكُ الْكَرِيمُ الْجَوادُ الرَّحِيمُ.

»» بحار الأنوار ج ۷۰، ص ۳۹۵

فساد ظاهر، از فساد باطن سرچشمه می‌گیرد. هر کس باطن خود را اصلاح کند، خداوند ظاهرش را اصلاح می‌کند و هر کس در نهان از خدا بترسد، خداوند آبروی او را در آشکارا حفظ می‌کند.

و بزرگ‌ترین فساد آن است که بنده از غفلت نسبت به خدا راضی باشد. و این فساد از طولِ آرزو، حرص و تکبر پدید می‌آید؛ همان‌گونه که خداوند عزوجل در داستان قارون در این آیه خبر داده است: «و در زمین فساد مجوی، زیرا خداوند مفسدان را دوست نمی‌دارد». و این صفات (طول آرزو، حرص و تکبر) از ساخته‌ها و باورهای قارون بود.

و ریشه‌ی اینها دوست‌داشتن دنیا و گردآوری آن، پیروی کردن از نفس و هوس‌هایش، برپا کردن شهوت‌هایش، دوست‌داشتن ستایش شدن، همراهی با شیطان و پیروی کردن از گام‌های اوست. و همه‌ی اینها بر اساس غفلت از خدا و فراموشی نعمت‌های او گرد می‌آیند.

و درمانِ آن، گریختن از مردم، کنار نهادن دنیا، ترکِ آسایش، بریدن از عادت‌ها، ریشه‌کن کردن شاخه‌های روینده‌ی شهوات با مداومت در ذکر خدا، پایبندی به اطاعت از او، تحمل خشونتِ مردم، و چسبیدن به نزدیکان، و تحمل شماتت دشمن از میان خویشاوندان است.

هرگاه چنین کنی درِ لطف خدا و نظر نیکوی او را با آمرزش و رحمتش به روی خود گشوده‌ای، و از گروه غافلان بیرون رفته‌ای، و دل خود را از اسارت شیطان رهانیده‌ای، و بر درگاه خدا در جمع واردشوندگان بر او حاضر شده‌ای، و راهی را پیموده‌ای که امید داری اجازه‌ی ورود به پیشگاه آن کریمِ بخشنده، آن پادشاه مهربان را یافته‌ای، و بر فرش او بر اساس شرط ادب (و بندگی) جای گرفته‌ای، و از سلامت و کرامت او محروم نخواهی شد؛ زیرا او همان پادشاهِ کریمِ بخشنده‌ی مهربان است.

نکته:

- بيان شيرين امام صادق، شرح کامل حديث مولا علی است در نهج‌البلاغه، حکمت ۴۲۳:
مَنْ أَصْلَحَ سَرِيرَتَهُ، أَصْلَحَ اَللَّهُ عَلاَنِيَتَهُ.

https://imamali.inoor.ir/nahj/text/motto/744

اول که کلام امیرالمؤمنین رو ديدم، هم لذت بردم و هم افسوس خوردم که اي کاش بيشتر مي‌گفتند و توضيح مي‌دادند؛ تا اينکه حديث امام صادق رو ديدم.

- از کوزه همان برون تراود که در اوست (فَسادُ الظاهرِ مِنْ فَسادِ الباطن)
- بزرگترين آفت، غفلت و فراموشی (الْغَفْلَةِ عَنِ اللّٰهِ وَ نِسْيانِ مِنَنِه)
- راه علاجی که حضرت پيش روی گذاشتند، اخلاق عملی و تزکیه نفس است. (الفرار من الناس و رفض الدنيا و طلاق الراحه)